De geschiedenis van Friúli in jaartallen
De naam Friúli komt van 'Forum Iulii' (gesticht door Julius Caesar).
Prehistorie
De Euganei vestigen zich in de Monti Lessini, Indo-europese stammen als de Veneti en de Histri vestigen zich in Noordoost-ltalië, de Keltische Carni (4de eeuw v.C.) geven de Karnische Alpen hun naam.
3de eeuw v.C.-5de eeuw n.C.
De Romeinen bereiken het gebied;
onder keizer Augustus vormt zich de regio Venetia et Histria, waarvan Aquileia, gesticht 181 v.C. de grote haven en hoofdstad was.
5de-8ste eeuw
Verval van het Romeinse Rijk, binnenvallen van Goten en Hunnen, vlucht van Venetische families naar eilanden in de lagune (ontstaan van Venetië);
nieuwe machtsstructuren: het christelijke patriarchaat in Aquileia, de Adriatische kust onder Byzantijnse invloed, met Grado als hoofdstad;
vanaf 553 het Longobardische hertogdom in Friúli, met Cividale als hoofdstad.
8ste-13de eeuw
De Franken verdringen de Longobarden;
de vrije stadstaten Padua, Vicenza, Treviso, Verona;
bloeitijd van Venetië als machtige zeehandelsstad.
13de-14de eeuw
Het patriarchaat Friúli met zetel in Udine;
op plaatselijk niveau grijpen machtige families de macht ('signorie'). Triëst onder Oostenrijkse invloed;
stichting van de universiteit van Padua.
14de-18deeeuw
Venetië verovert het vasteland, de Habsburgers heersen in Triëst en Gorízia.
18de-19de eeuw
Met de bezetting door Napoleon komt er een eind aan de macht van Venetië (1797);
Veneto en Friúli worden Oostenrijks. Italiaans eenheidsstreven (Risorgimento) tegen de Oostenrijkse overheersing;
vanaf1866 vallen Friüli en Veneto onder de Italiaanse eenheidsstaat - tot aan Gorízia, Triëst, Istrië.
1915-1919
Tijdens WO I loopt het bloedige noordoostfront tegen Oostenrijk door de Dolomieten en langs de rivier de Isonzo;
door Verdrag van Versailles Triëst en Istrië bij Italië.
1922-1943
Fascistische dictatuur onder Benito Mussolini;
vanaf 1940 deelname aan WO II aan de zijde van Duitsland;
Italië capituleert in 1943.
1945-1947
Istrië en de helft van Gorizia bij Joegoslavië, in 1954 wordt Triëst weer Italiaans.
1976
Een zware aardbeving in Friúli kost aan bijna 1000 mensen het leven.
Vanaf 1991
Joegoslavië valt op bloedige wijze uiteen;
de republiek Slovenië als nieuwe buurman van Italië;
na het uiteenvallen van de Democrazia Cristiana politieke instabiliteit in beide voormalige christen-democratische bolwerken;
opkomst van de regionalistische Lega Nord.
Spilimbergo
Deze plaats (11.000 inwoners) is gelegen in de vruchtbare morenenvlakte van de Tagliamento aan de voet van de uitlopers van de Karnische Alpen en in de Middeleeuwen leengoed van de Duitse ridders van Spengenberg.
Aandacht trekt met name de bijzonder sfeervolle burcht. Niet minder sfeervol is de dom met zijn weidse piazza. Alles is gerestaureerd, een gevolg van de schade opgelopen bij de aardbeving van 1976.
De gotische dom is opgesierd met fresco's in apsis en crypte (14de eeuw), stenen sculpturen (15de eeuw) en een naar oud ontwerp gereconstrueerd orgel met door Pordenone beschilderde houten betimmering (16de eeuw).
Het kasteel omvat een gebouwencomplex uit Middeleeuwen en Renaissance. Vooral de mooie, van top tot teen beschilderde Palazzo Dipinto met zijn triforiumvensters (14de-16de eeuw) springt in het oog.
Spilimbergo heeft een fraai centrum, waardoor 's avonds de soldaten van een naburige kazerne wandelen.
Vooral echter is het bekend vanwege zijn school voor mozaïekkunst.
Ieder jaar houdt men er een interessant wereldmuziekfestival.
Tauriano di Spilimbergo
Geboorteplaats van mijn vader
De volgende gegevens komen uit een boekje (2004) van Renzo en Stefano Francesconi (hoe toepasselijk) over bijnamen in Tauriano.
Tauriano beslaat een oppervlakte van ± 16 km² en ligt 133 m boven zeeniveau.
De bebouwing werd voornamelijk bepaald door twee verkeerswegen, in de noord-zuid richting de weg van Istrago naar Barbeano en in de oost-west richting de weg van Spilimbergo naar Vivaro.
Het plaatsje ligt in de gemeente Spilimbergo, in de provincie Pordenone en in het district Friuli Giulia-Venezia.
In 1872 telde het 772 en in 1885 921 inwoners.
Tauriano bestond al ten tijde van de Romeinen. In de oudheid was het een militaire post aan de via Giulia en tijdens het bewind van Julius Cesar was er een kazerne.
Over de oorsprong van de naam zijn er een aantal theoriën. Deze zou afgeleid zijn van:
- Taurus = stier
- Taurinus = schuilplaats voor een politiek vluchteling
- Taurus = zaad van een dekstier
In werkelijkheid lijkt het er op dat het is afgeleid van fundus Tauri een duidelijk bewijs van haar Romeinse oorsprong.
Tauriano was van oorsprong van de adelijke keizerlijke familie Statilia (bijgenaamd Taurus)of van de antieke burgerfamilie Thoria (deze hadden in hun wapen een briesende stier).
De inwoners komen voornamelijk uit een paar families:
Ook worden in het boekje een paar bijnamen van Argante's vermeld.
Zo werd Francesco Argante in verband met zijn beroep aangeduid met Favrût (de smid), zijn zoon Luigi met Barbéta omdat hij een baard droeg in het model van de schrijver Luigi Pirandello waar hij op wilde lijken en diens broer Alberto werd aangeduid met Puíta omdat hij nog kleiner was dan Luigi.
Daar waar de mannen uit Barbeano voornamelijk gingen werken in Frankrijk en/of Afrika, gingen de mannen uit Tauriano voornamelijk naar Duitsland en Nederland en werkten daar dan als terrazziers.